İlk haftanın sonunda Airbnb’de kaldığım o küçük odada oturmuş, NameKısaca şunu düşünüyordum: “Tamam, buradayım. Şimdi ne yapacağım?” Vize aldım, uçtum, geldim. Ama bir ev yok. Bir adres yok. Ve cebimde Amerika’da hiç var olmamış bir kredi skoru var — yani tam anlamıyla sıfır.
Türkiye’de ev kiralamak da zor tabii. Ama orada en azından nasıl işlediğini biliyorsunuz. Burada ise oyunun kurallarını bile bilmiyordum.
İlanla Gerçek Daire Arasındaki Uçurum
Zillow’da bir daire gördüm. Fotoğraflar güzeldi. Brooklyn’de, metroya yürüme mesafesinde, 1.800 dolara tek yatak odalı. “Bu iyi bir fiyat” dedim kendi kendime. Sonradan öğrendim ki bu iyi değil, bu standart — hatta bazı yerlere göre ucuz sayılıyor.
Görmeye gittim. Fotoğraftaki ışık aslında pencereden değil, fotoshopdanmış. Mutfak, içinde iki kişi dursa biri dışarıda kalıyor. Banyo o kadar küçük ki duş alırken dirseklerim duvara çarpıyor. Ama en kötüsü bu değildi. Broker bana döndü ve dedi ki: “Kredi skorunuz var mı?”
“Yeni geldim” dedim.
“Ne zamandan beri burada SSN’iniz var?”
“İki hafta.”
Yüzündeki ifadeyi tarif edemem. Acıma mıydı, nezaket mi, yoksa “bu adam zaman kaybı” mı — hiçbir zaman emin olamadım. “O zaman güç olacak” dedi. Ve haklıydı.
Guarantor Meselesi: Kağıt Üzerinde Var Olamamak
Çoğu New York ev sahibi şunu istiyor: yıllık gelirin kiranın 40 katı olsun. Düşünün — 2.000 dolarlık bir daire için yılda 80.000 dolar kazanıyor olmanız gerekiyor. Ben o sırada henüz işe başlamamıştım. Kağıt üzerinde hiçbir şeyim yoktu.
Guarantor dedikleri şey şu: Eğer sen kirayı ödeyemezsen, başkası öder diye söz veren biri. Ve o birinin de ciddi bir Amerikan kredi geçmişi ve geliri olması lazım. Tanıdığım kimse yoktu böyle. Ailem Türkiye’deydi, garantör olamazlardı.
Sonunda iki çözümü birden kullandım:
- Daha fazla depozito teklif ettim. Bazı ev sahipleri kredi geçmişi olmayanlara üç hatta dört aylık depozito kabul ediyor. Ben iki aylık kira + iki aylık depozito, toplamda dört aylık ödemeyi peşinen teklif ettim. Bu işe yaradı.
- Guarantor servisi kullandım. Insurent ve TheGuarantors gibi şirketler var. Para karşılığında sizin için guarantör oluyorlar. Ben Insurent kullandım. Yaklaşık bir aylık kira tutarında ücret aldılar. Pahalı ama başka seçenek yoktu.
Ve evet, tüm bu masrafları düşününce ilk ayda kasadan çıkan para inanılmazdı. Ama o gece anahtarı alıp kendi kapımı açtığımda, küçük ve pahalı olmasına rağmen o his bambaşkaydı.
Kimseye Söylemeyi Unuttuğum Küçük Detaylar
Bir de şunlar var, kimse önceden söylemiyor:
Dairenin interneti, elektriği, suyu ayrı ayrı sözleşme istiyor. Ve bu sözleşmeler de kredi geçmişi soruyor. Con Edison’a ilk başvurduğumda benden 200 dolarlık depozito istediler. Sadece elektrik için. Normalmiş.
Bir de broker komisyonu meselesi var. New York’ta daire bulduran broker genellikle bir aylık kira komisyon alıyor. Bazen ev sahibi ödüyor, bazen siz. İlanda net yazmıyor. Görüşmede mutlaka sorun: “Is there a broker fee?” Sormadan imzalamayın.
Taşındıktan sonra da bitmedi. Gürültü saatleri var, çöpü hangi torbaya koyacaksın, binanın ortak alanlarını nasıl kullanacaksın — bunlar yazılı gelmiyor, öğreniyorsunuz. Ben ilk hafta çöp torbamı yanlış koyduğum için komşudan uyarı aldım. İyi ki kibarca söyledi.
Geriye Dönüp Baksam Ne Yapardım?
Şimdi bildiğim şeyleri o günlerde bilseydim, önce geçici ve esnek bir yer tutardım — aylık kiralanan, tam döşeli daireler var, Furnished Finder gibi siteler. Evet pahalı, ama baskısız bir şekilde şehri, mahalleleri tanımak için birkaç ay bu şekilde geçirmek çok mantıklı.
Çünkü ben ilk daireme aceleyle yerleştim ve bir yıl sonra “keşke farklı bir mahalle seçseydim” dedim. Ama o sırada güvendeyim, en azından çatım var hissi her şeyin önündeydi.
Eğer aynı süreçteyseniz şunu söyleyeyim: Kredi geçmişi olmadan ev bulmak imkânsız değil, ama zor. Parayı fazladan harcamak zorunda kalabilirsiniz — ya depozito olarak, ya guarantor servisi olarak. Bu sistemi ben icat etmedim, sadece içinde çözüm üretmek zorunda kaldım.
Ve çözdüm. Siz de çözersiniz.