Telefonu kapattım ve bir süre duvara baktım. Emlakçı kibarca ama net konuşmuştu: “Kredi skorunuz yok, bu süreçte devam edemeyiz.” Türkiye’den ayrılmadan önce aylarca araştırmıştım, hazırlıklıyım diye düşünmüştüm. Oysa New York’ta üçüncü haftamdım ve hâlâ bir valiz, bir Airbnb ve giderek eriyen bir banka hesabıyla başbaşaydım.
Ev kiralamak konusunda kimse bana gerçeği söylememişti. Ya da söylemişlerdi de ben duymak istememişim, bilmiyorum.
Kredi Geçmişi Neden Bu Kadar Önemli?
Amerika’da her şey kredi skoruna bağlı. Kira, telefon hattı, bazen iş başvurusu bile. Ama sen yeni geldin. Hiç kredi kartın olmadı burada, hiç fatura ödemedion bu sistemde. Yani senin için skor: sıfır. Sıfır değil aslında, hiç yok. “No credit history” deniyor buna. Ve bu, birçok ev sahibinin gözünde kötü bir kredi skorundan bile kötü.
Bunu öğrendiğimde içim sıkıştı. Türkiye’de düzenli kira ödeyen, hiç borcunu aksatmamış, bankada birikimleri olan biri olarak bu sisteme “şüpheli” gözüyle bakılmak tuhaf hissettirdi. Ama sistem böyle çalışıyor. Kişisel his, itiraz etme hakkı yok.
İlanla Gerçek Daire Arasındaki Derin Uçurum
Streeteasy’de gördüğüm dairelerin yarısı ya zaten kiralanmıştı ya da fiyatlar bambaşkaydı. Bir keresinde Brooklyn’de çok makul fiyatlı, fotoğrafları güzel bir daire için randevu aldım. Metro durağından on dakika yürüdüm, adresi buldum. Bina fotoğraftaki gibi değildi. Merdivende bir ampul yanıyordu, diğeri yanmıyordu. Daire küçücüktü ama asıl sorun şuydu: ilan “laundry in building” yazıyordu, gerçekte ise bodrumdaki tek çamaşır makinesi çalışmıyordu ve ev sahibi “yakında tamir edeceğiz” dedi. Muhtemelen altı aydır aynı şeyi söylüyordu.
Bu ülkede ilanları okurken bazı kelimeleri “çevirmek” gerekiyor. “Cozy” küçük demek. “Charming” eski demek. “Up and coming neighborhood” gece yürümeden düşün demek. Bunları zamanla öğrendim.
Guarantor Meselesi ve Bulmaya Çalıştığım Çözümler
Çoğu ev sahibi ya da yönetim şirketi şunu istiyor: Yıllık gelirinin 40 katı kadar kira ödeyebileceğini kanıtla. Mesela aylık 2.000 dolarlık bir daire için yıllık 96.000 dolar gelir belgesi göstermen gerekebilir. Yeni işe başladıysan, sözleşmen daha birkaç aylıksa, bu şartı karşılamak imkânsız hale geliyor.
İşte o zaman devreye guarantor giriyor. Yani senin adına kefil olacak, ABD’de geliri ve kredi skoru olan biri. Benim böyle bir tanıdığım yoktu. Ailem Türkiye’deydi, arkadaşlarım henüz yeni tanışılmış insanlardı.
Çözüm olarak birkaç yol denedim:
- Insurent veya TheGuarantor gibi şirketler: Bir aylık kira kadar ek ücret ödüyorsun, onlar kefil oluyor. Pahalı ama işe yarıyor.
- Daha fazla depozito teklif etmek: Bazı ev sahipleri 2-3 aylık depozito karşılığında kredi şartını esnetiyor. Herkese geçerli değil ama sormaktan zarar gelmiyor.
- Küçük, bağımsız ev sahiplerini aramak: Büyük yönetim şirketleri katı kurallara bağlı. Ama tek dairesi olan, bireysel kiralayan insanlar bazen daha esnek olabiliyor. Tanışıp konuşunca daha kolay.
Ben sonunda Insurent yolunu seçtim. Ekstra para acıttı, ama o noktada Airbnb’de bir ay daha kalmaktan daha ucuzdu.
Depozito ve İmzalama Günü
Sözleşmeyi imzaladığım gün hem mutlu hem paranoyaktım. Üç sayfa fine print, avukat olmadan okumak zorunda kaldım. Bazı maddeler kafamı karıştırdı ama sormaktan çekindim, vakit kaybetmek istemedim. Şimdi geriye dönüp bakınca: sormalıydım. Her şeyi sormalıydın.
Depozitoyu nakit gönderdim. İlk ve son aylık kirayı da. Toplamda epeyce para çıktı hesabımdan tek seferde. O an gerçekten “Ne yaptım ben” dedim kendi kendime. Sonra anahtarı aldım, kapıyı açtım, boş odada öylece durdum. Mutlu muydum? Hem evet hem hayır. Yorgundum daha çok.
Şimdi Ne Düşünüyorum?
Birkaç yıl sonra bakınca, o süreç beni çok şey öğretti. Ama kolay değildi ve kolay olduğunu söylemek yalan olur.
Eğer siz de bu yoldasanız, en dürüst tavsiyem şu: Geldiğiniz ilk günden itibaren kredi geçmişi oluşturmaya başlayın. Secured credit card açın, küçük harcamalar yapın, zamanında ödeyin. Bu, altı ay sonra hayatınızı kolaylaştırıyor. Ve ev aramaya başlamadan önce bütçenizi gerçekçi yapın; ilan fiyatları broker fee, depozito ve ilk ay dahil değil genellikle. Gerçek maliyet her zaman daha yüksek.
Bunların hiçbirini bilmeden gelmiştim. Siz bilin yeter.