İlk maaş çekimi e-postayla geldi. Bir Cuma öğleden sonraydı, ofiste herkes erken çıkma telaşındaydı. Ben telefona bakıp duruyordum. Rakam yanlış olmalıydı. Anlaşmamız 78.000 dolardı yıllık. Ama o ekrana yansıyan sayı çok daha küçüktü. Hesap makinesini açtım, böldüm, çarptım. Hayır, doğruydu. İşte o an Amerika’da çalışmanın benim için ikinci büyük şoku oldu. Birincisi iş bulmaktı, bu onu geçti.
Brüt mü, net mi? Bunu kimse sormamıştı
Türkiye’de de maaş kesintisi vardı tabii. SGK, gelir vergisi, bunları biliyordum. Ama orada rakamlar kafamda daha somuttu. Burada iş görüşmesinde teklif alırken “yıllık 78K” dediniz, tamam dedim. İnsan resources’tan gelen e-postada da 78K yazıyordu. Kimse “bunun sana iki haftada bir gelen kısmı şu kadar olacak” demedi. Ben de sormadım. Benim hatam.
Federal gelir vergisi, eyalet vergisi (New York’ta bu hafife alınmaz), sosyal güvenlik, Medicare… Bunların hepsi maaştan otomatik çekildi. İlk çekim elime geçen miktar brütün yaklaşık yüzde altmış beşiydi. Yani yıllık 78.000’in aylığı teoride 6.500 dolar. Ama elime geçen 4.200 civarıydı. Kira 2.100, internet, telefon, yemek… Ay sonuna çok bir şey kalmıyordu.
İlk hafta bunu kimseye söyleyemedim. Utanıyordum biraz. Sanki ben bir şey kaçırmıştım, herkes biliyordu da sadece ben aptal gibi gelmişim buraya.
W-4 formunu yanlış doldurmuştum
Sonradan anladım: W-4 formu, işe başlarken doldurduğun ve kaç kişilik hane olduğunu, ek kesinti isteyip istemediğini belirttiğin bir form. Ben onu yanlış doldurmuştum. Aşırı kesinti yapılıyordu maaşımdan. Nisan’da vergi iadesi aldım evet, ama bu aslında devlete faizsiz para borç vermek gibi. Yani iyi bir şey değil.
HR departmanına gidip formu düzelttim. Bir sonraki çekim biraz daha iyi geldi. Ama gerçek şu ki New York’ta yaşıyorsanız vergi yükü ağır. Bu değişmiyor.
Bahşiş meselesi maaşın üstüne binince
Bir de şu var: Maaştan kesilen vergi bir hesap. Ama günlük hayatta da sürekli bir şeyler ödüyorsunuz. Restoranda yemek yiyorsunuz, hesap geliyor, altında otomatik olarak yüzde on sekiz bahşiş önerisi var. Siz de ekliyorsunuz, çünkü eklememenin sosyal maliyeti var burada. Kahvede kartı sokuyorsunuz, ekranda “Custom tip?” çıkıyor. Saçımı kestiriyorum, 30 dolar üstüne yüzde yirmi bahşiş. Bunların hepsini maaşı hesaplarken düşünmemiştim.
Aylık bütçemi gerçekten oturup hesapladığımda ilk kez anladım neden New York’ta herkes “para birikiyor musunuz?” sorusuna gülerek cevap veriyor.
Öğrendiklerim ve şimdi ne yapıyorum
Birkaç şey değişti bende bu süreçten sonra:
- İş teklifi alırken mutlaka “take-home” maaşı sormak gerekiyor. Kaba bir hesap için yıllık maaşı 0.65 ile çarpın. New York için bu oran daha da düşük olabilir.
- W-4 formunu anlamadan doldurmayın. HR’a “bunu beraber geçebilir miyiz?” demekte hiç utanılacak bir şey yok. Ben utandım, yanlış doldurdum.
- Vergi beyannamesi için muhasebeci tuttum. İlk yıl kendim yapacaktım, TurboTax’ı açtım, iki saatten sonra kapadım ve birini kiraladım. 300 dolar ödedim, kafam rahatladı.
- Bahşişi hayatın parçası olarak bütçeye dahil ettim. Artık beni şaşırtmıyor, sadece hesabın içinde.
Şunu da ekleyeyim: Bu şoklar beni geri göndermedi. Ama “Amerika’da iyi maaş var” lafını duyduğunuzda lütfen “brüt mü, net mi, hangi eyalet?” diye sorun. Ben sormadım, geç öğrendim.
Sonuçta ne hissediyorum
O ilk maaş çekini hâlâ saklıyorum telefonda, ekran görüntüsü olarak. Hem gülmek hem biraz sinirlenmek için bakıyorum zaman zaman. Ama şunu söyleyebilirim: O şok beni daha dikkatli biri yaptı. Rakamları artık soruyorum, anlamadan imzalamıyorum, HR’dan çekinmiyorum.
Aynı yolu düşünüyorsanız şunu bilin: Maaş iyi olabilir, gerçekten. Ama rakamların arkasını görene kadar heyecanınızı biraz yavaşlatın. Sonra zaten heyecan kendi gelir, daha sağlıklı bir şekilde.